O niespełna godzinę jazdy, prawie 70 km na południe od Rygi w Semigalii (Zemgale), leży liczące nieco poniżej 10 tys. mieszkańców, historyczne miasto Bauska, mające również starą polską nazwę z czasów I Rzeczypospolite: Bowsk. Podobnie jak całe księstwo Kurlandii I Semigalii, którego przez pewien okres było jego stolicą, od roku 1651 lennika Polski, w przeszłości dosyć blisko z nią związane.
Pamiętają hrabiów Komorowskich
Nazywane jest „Południową Bramą Łotwy”, położone przy międzynarodowej szosie Via Baltica, a współcześnie siedziba władz novadsu (hrabstwa), jednego z 36 w aktualnym podziale administracyjnym Łotwy, obok 7 miast wydzielonych, w którym jest 18 gmin i ponad 43 tys. mieszkańców. Również region w przeszłości związany z naszym krajem. Znalazłem w nim nawet informujący o tutejszych atrakcjach dosyć obszerny folder w języku polskim. Chyba dlatego, że Bausk jest od 2007 roku miastem partnerskim naszego Rypina. W części tego folderu „Fakty i związki historyczne” przeczytałem m.in. ciekawą informację, którą zacytuję w całości:
„Łotwa ma bliskie związki z Polską, gdyż dwór w Kurmenie w okręgu Bauski od połowy XVII w. należał do polskich hrabiów Komorowskich, których następca Bronisław Komorowski był Prezydentem RP w latach 2010–2015. W pierwszej połowie XIX wieku hrabiowie Komorowscy wznieśli wiele przynależących do dworu budynków, w tym sztuczne ruiny zamku, które stanowiły element parku. Hrabia Antoni Komorowski zbudował w 1870 r. w Kurmenie nowy murowany kościół katolicki w stylu klasycystycznym, który został odrestaurowany i dziś jest otwarty dla wszystkich zwiedzających.”
Zamek w widłach Niemenka i Muszy
Ale najpierw tu, na wzgórzu w widłach rzek rzek Mēmele (Niemenek) i Mūsa (Musza), które płynąc na zachód łączą się na obrzeżu miasta tworzą rzekę Lelupę, inflancka gałęź zakonu krzyżackiego w latach 1443–1456 wybudowała, nieopodal ówczesnej miejscowości Vairogmiests, zamek Bauskenberg. Była to największa twierdza w całym regionie, broniąca dostępu na Litwę oraz do późniejszej domeny Radziwiłłów – Birż. Obok niej powstała osada zamkowa, którą w 1584 r. połączono z Vairogmiests w jeden organizm Bausk.
Dziesięć lat później wzniesiono w niej pierwszy murowany kościół pod wezwaniem Ducha Świętego, zaś w 1609 r. lennik Rzeczypospolitej, książę Fryderyk Kettler, nadał Bowskowi prawa miejskie i herb przedstawiający złotego lwa na czerwonym polu, stosowany nadal. Kolejny przywilej, zbudowanie ratusza, miasto otrzymało w 1615 r. Po zajęciu Mitawy (Jegławy) w 1609 roku przez Szwedów, zamek ten stał się siedzibą Kettlerów, książąt Kurlandii i Semigalii. Składał się początkowo tylko z dużej okrągłej wieży mieszkalnej z „loszkiem” więziennym w piwnicy oraz murami i bramą.
Książęca rezydencja
W latach 1580-1596 zbudowano jego nową część, jako reprezentacyjną. Nowoczesną, ozdobioną graffiti i kamiennymi dekoracjami, a wewnątrz z podłogami wykładanymi barwnymi płytkami ceramicznymi. Później zamek zdołali jednak zdobyć Szwedzi, przechodził z rąk do rąk, a w 1660 r. na 46 lat został ponownie rezydencją książęcą. Znaczne straty poniósł on podczas Wojny Północnej, gdy w 1706 Rosjanie po zdobyciu go wysadzili część zamku i jego umocnień. Całość popadła w ruiny, w których w 1941 r. Niemcy zorganizowali getto w którym przebywało około 700 osób
Żydzi, zamordowani w lipcu tegoż oku w pobliskim lesie, stanowili w latach międzywojennych większość tutejszych mieszkańców. Zamek został jednak po wojnie częściowo odbudowany. Dawna średniowieczna twierdza pozostała zakonserwowaną, ale prezentującą się efektownie, zwłaszcza na tle zimowego pejzażu, w którym ją oglądam, trwałą ruiną. Natomiast dawna książęca nowa część zamku stała się jedynym na Łotwie odrestaurowanym pałacem w stylu manierystycznym. W jej 28 salach urządzono muzeum, w którym oglądam ekspozycję wnętrz, historyczne i dzieł sztuki oraz rzemiosła artystycznego.
Kościoły i cerkwie
W piwnicach są kamienne kule armatnie, a w gablotach stara broń oraz różne detale z wykopalisk archeologicznych zachowane z przeszłości w imponującej liczbie 5,5 tys. Na wyższych poziomach – zamek jest piętrowy z poddaszami oraz oknami w dachach pokrytych ceglaną dachówką – stare meble, gobeliny, piękne piece kaflowe, każdy inny w poszczególnych salach, obrazy, rzeźby, replika średniowiecznej zbroi rycerskiej, ceramika artystyczna itp. Niewielką, ale ciekawą jest kolekcja dawnych strojów dworskich. Zaś na wałach ziemnych otaczających zamek stoją dwie pary średniowiecznych armat jaskrawo ocinających się na tle pokrywającego je śniegu.
Zamek jest najważniejszym oraz głównym celem przyjazdu tu turystów. Ale nie jedynym. Jest też w Bausku zabytkowy kościół ewangelicki p.w. św. Gary (Sv. Gara Baznica, nie udało mi się znaleźć nic na jego temat) z potężną, kamienną wieżą na planie kwadratu. Cerkiew św. Ducha, pierwotnie z lat 1591-1594, później przebudowywana, z zachowanymi 9 cennymi kamiennymi nagrobkami z końca XVI – XVII w, ołtarzem, rzeźbionymi w drewnie ławami w stylu baroku i rokoka oraz 6 wielkimi żyrandolami z XVII-XVIII w. Kościół katolicki p.w. Świętego Ducha z XVII w., a także Nowa cerkiew prawosławna z końca XIX w.
Nowe życie starego ratusza
Podobno warte zwiedzenia jest również tutejsze Muzeum Bauska mieszczące się od wielu lat w budynku dawnej szkoły i szczycące ponad 60 tys. eksponatów, ale na to nie starczyło mi już czasu. Byłem natomiast w Muzeum Motoryzacji na obrzeżach miasta, ale to już temat na osobną relację. „Numerem 2” wśród zabytków Bauska jest natomiast bezsprzecznie Ratusz w jego centrum, zbudowany po środku dużego placu targowego na początku XVII wieku. Służył on jako siedziba władz miejskich do 1852 roku, kiedy brak środków w kasie spowodował jego zaniedbanie, konieczność rozebrania wieży, a następnie piętra. Pierwotnie był to najbardziej okazały ratusz w całym Księstwie Kurlandii i Semigalii.
Na jego parterze znajdowało się pomieszczenie miar i wag oraz mieszkanie obsługi. Na piętrze zaś sale: posiedzeń rady oraz zebrań mieszkańców. Ratusz zrekonstruowano dopiero w 2 dekadzie XXI wieku, jako jedyny dotychczas XVII-wieczny na Łotwie. Obecnie mieści się w nim Urząd Stanu Cywilnego z salą ślubów, placówka Informacji Turystycznej oraz wystawa starych „Wag i miar”. Jest w też w mieście kilka innych obiektów, miejsc czy pomników sugerowanych do zobaczenia. Na planie miasta, jaki otrzymuję, zaznaczono ich nawet 19. A przecież stara część Bauska w ramionach rzek: Mēmele i Mūsa ma niespełna 2 km długości oraz, w najszerszym miejscu, jeszcze mniej szerokości.
Zdjęcia © Cezary Rudziński
Autor uczestniczył w wyjeździe studyjnym na Łotwę na zaproszenie Latvia Travel.
