W Bułgarskim Instytucie Kultury w Warszawie otwarto wystawę „Heraklea Sintica. Tajemnice i zagadki – podróż w czasie”. Prezentuje ona niezwykłe dziedzictwo tego starożytnego miasta i jest efektem strategicznej współpracy Muzeum Historycznego w Petriczu – lidera badań nad tym odkryciem – oraz Bułgarskiego Instytutu Kultury, który po raz kolejny otwiera przestrzeń dla ważnych dialogów między historią, kulturą i współczesną turystyką.
Jest to jedno z najważniejszych stanowisk archeologicznych w Bułgarii. Miasto to istniało blisko tysiąc lat – od IV w. p.n.e. do VI w. n.e. i, jak wykazały badania, jego mieszkańcy i władcy wykazywali godną podziwu zdolność adaptacji do dynamicznie zmieniającej się sytuacji politycznej i gospodarczej tamtego regionu Europy. O tym, że rzeczywiście miasto to istniało, uczeni wiedzieli od dawna na podstawie różnych źródeł. Tylko pytaniem było: gdzie? Spierali się o to blisko 100 lat. Sądzono, że w Grecji, u podnóża góry Rupel, współczesnej Belasica, gdyż tak wspominali starożytni autorzy.
Dopiero łaciński napis z 308 r. n.e. na kamieniu rzymskiego cesarza Galeriusza (Gaius Galerius Valerius Maximianus, 250-311 r. n.e.), który panował w latach 305-311 i był mężem Valerii, córki cesarza rzymskiego Dioklecjana (? – 316, panował 284-305) przejęty w 2002 r. w akcji policyjnej przeciwko poszukiwaczom skarbów, a następnie zbadany i opublikowany przez doc. Georgi Mitreva wskazał, że antyczna Heraklea leży w pobliżu bułgarskiego miasta Petricz, w miejscu nazywanym Rupite. Tamto miasto nosiło nazwę od imienia mitycznego herosa Heraklesa (rzymski Herkules), uważanego za protoplastę macedońskiej dynastii Argeadów.
To oni założyli je w IV w p.n.e. na terytorium trackiego plemienia Syntów. I od nich pochodzi drugi człon nazwy tego miasta. Heraclea Syntyka stała się strategicznym centrum na północno-wschodnich krańcach starożytnego królestwa macedońskiego. Jedną z królewskich rezydencji została za panowania Filipa II Macedońskiego (382-336 p.n.e.), ojca Aleksandra Macedońskiego (Wielkiego, 356-323 p.n.e.). I to z tego miasta wyruszyły pierwsze kampanie wojenne Aleksandra Wielkiego przeciwko plemionom trackim. W 148 r. p.n.e. przyłączone zostało ono do prowincji Macedonia Imperium Romanum, a później znalazło się pod patronatem jego założyciela, Oktawiana Augusta (63 p,n.e.-14 n.e., panował 27 p.n.e. – 14.ne.).
W okresie rzymskim, w II-III w. n.e. Heraclea Syntyka przeżywała swój największy rozkwit, co wykazały bułgarskie wykopaliska we wskazanym miejscu, rozpoczęte w roku 2007 i zakończone z utworzeniem rezerwatu archeologicznego w roku 2024. Miasto zrujnowane zostało przez dwa silne trzęsienia ziem w IV i V wieku, przy czym to drugie spowodowało obsunięcie się mas ziemi ze wzgórza „Kożuch” (bułgarskie Kozhuh) oraz ukrycia pod nią jego ruin przez 15 wieków. Dzięki doskonałej konserwacji można je obecnie oglądać. Badania terenowe trwają tam nadal, także na oczach turystów, stąd druga część tytułu wystawy w Warszawie „Tajemnice i zagadki – Podróż w czasie”.
Można na niej obejrzeć kopie z dokładnymi opisami ich i ich historii w języku polskim i angielskim oraz w alfabecie Braille’a, m.in. „Popiersie Dionizosa”, „Kobieca Głowa” (oryginał w marmurze), „Płyty wotywne”: Jeźdźca trackiego oraz bogiń – Nike i Nemezis, „Maska teatralna” i „Groteska” – figura z glinianą lampą oliwną, wszystkie ze zbiorów Muzeum Historycznego w Petriczu. Wystawę, wstęp na którą jest bezpłatny w dniach i godzinach pracy Bułgarskiego Instytutu Kultury w al. Ujazdowskich 33/35, otworzył jego dyrektor dr Petar Lyanguzov w towarzystwie J.E. Ambasadorki Bułgarii w Polsce, Pani Margarity Ganevej, która również mówiła o wykopaliskach w tym antycznym mieście.
Następnie ich historię oraz informacje o tym co dotychczas odkopano, a jest tego mnóstwo, także budowli i innych zabytków architektonicznych, masek teatralnych, przyborów kupieckich, licznych monet z całego ówczesnego świata itp., przedstawiły, posługując się filmami i zdjęciami, przedstawicielki Muzeum Historycznego w Petriczu. Dodatkowo drugim tematem tego wernisażu otwarcia była prezentacja winnic i wytwórni win Rupel Winery istniejącej w tamtym regionie oraz okolic, zakończona ich degustacją. Będą to również, obok prezentacji bogatej oferty turystyki bułgarskiej, tematy rozpoczynających się jutro w Pałacu Kultury i Nauki w Warszawie III Międzynarodowych Targów Turystycznych ITTF Warsaw 2025.
P.S. Pisząc tę relację korzystałem z informacji podanych podczas otwarcia tej wystawy oraz zawartych w folderach: „Antyczne miasto Heraclea Syntyka” wydanego w języku polskim przez Muzeum Historyczne w Petricz, „Rupel Winery” w języku angielskim przez tę winnicę i wytwornię win oraz obszernym (124 strony dużego formatu) i bogato ilustrowanym albumie – informatorze „Struma Valley” (Dolina rzeki Struma) z rozdziałem poświęconym wykopaliskom Heraclea Syntyka w językach bułgarskim i angielskim.
Zdjęcia © Cezary Rudziński
