Brno, drugie co do wielkości miasto Czech oraz stolica Moraw, coraz silniej przyciąga turystów, którzy szukają miejsc mniej oczywistych niż Praga.
Można bowiem odkryć w nim średniowieczne zaułki, podziemia pełne tajemnic, imponujący zamek Špilberk oraz modernistyczne perły architektury z wpisaną na listę UNESCO willą Tugendhat na czele. Miasto zachwyca także klimatycznymi kawiarniami, bogatą ofertą muzeów i wyjątkową atmosferą, w której historia harmonijnie łączy się z nowoczesnością.
Kościół św. Jakuba – gotyk i gigantyczna kostnica
Jednym z najcenniejszych zabytków Brna jest kościół św. Jakuba (Kostel svatého Jakuba). Jego strzelista, niemal stumetrowa wieża od ponad pięciu stuleci dominuje nad panoramą miasta.
Świątynię budowano przez niemal dwieście lat. Dzisiejszy wygląd zawdzięcza późnemu gotykowi, choć początki parafii sięgają XIII wieku. Wnętrze zachwyca wysokimi sklepieniami, kamiennymi detalami oraz niezwykłą grą światła wpadającego przez gotyckie okna.
Największa tajemnica ukrywa się jednak pod posadzką.
W 2001 roku, podczas prac archeologicznych, odkryto ogromną kostnicę zawierającą szczątki około 50 tysięcy osób. Jest to druga co do wielkości kostnica w Europie, ustępująca jedynie katakumbom paryskim.
Kości układano tu od XVII wieku, gdy przepełniony przykościelny cmentarz przestał mieścić kolejne pochówki. Dziś podziemna ekspozycja robi ogromne wrażenie. Rzędy czaszek, starannie ułożone kości oraz dyskretne oświetlenie tworzą miejsce skłaniające bardziej do refleksji niż grozy.
Na uwagę zasługuje również sama wieża kościoła. Po pokonaniu blisko dwustu schodów odwiedzających nagradza jedna z najpiękniejszych panoram Brna.
Willa Tugendhat – acydzieło modernizmu
Brno jest prawdziwą mekką miłośników nowoczesnej architektury. To właśnie tutaj powstały jedne z najwybitniejszych dzieł europejskiego modernizmu, a spacer po eleganckiej dzielnicy Černá Pole przypomina wizytę w muzeum architektury pod gołym niebem.
Najsłynniejszym z nich jest Willa Tugendhat, wpisana w 2001 roku na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Zaprojektował ją w latach 1928–1930 niemiecki architekt Ludwig Mies van der Rohe, jeden z najwybitniejszych twórców XX wieku i współtwórca stylu międzynarodowego. Rezydencję zamówiło zamożne małżeństwo Greta i Fritz
Dom zachwyca prostotą bryły i nowatorskimi rozwiązaniami technicznymi, które niemal sto lat temu wyprzedzały swoją epokę. Ogromne tafle szyb można było elektrycznie opuszczać do piwnicy, dzięki czemu salon niemal całkowicie otwierał się na ogród. We wnętrzu wykorzystano niezwykle szlachetne materiały – onyks z Maroka, egzotyczne drewno makasar oraz chromowane stalowe kolumny. Minimalizm formy, otwarta przestrzeń i harmonia z otaczającą zielenią sprawiają, że willa do dziś uchodzi za jedno z najdoskonalszych dzieł światowej architektury modernistycznej.
Zwiedzanie odbywa się wyłącznie z przewodnikiem, a liczba miejsc jest ograniczona. Bilety warto rezerwować z kilkutygodniowym, a w sezonie nawet kilkumiesięcznym wyprzedzeniem.
Architektoniczny spacer po Černých Polach
Willa Tugendhat nie jest jedynym architektonicznym klejnotem tej części Brna. Kilka minut spacerem dzieli ją od innych wyjątkowych rezydencji.
Willa Löw-Beer należała do rodziny spokrewnionej z Tugendhatami. Powstała na początku XX wieku i reprezentuje elegancki styl secesyjno-historyzujący. Dziś mieści muzeum prezentujące życie zamożnych mieszkańców Brna oraz historię rodzin, które odegrały ważną rolę w rozwoju miasta. Z ogrodu rozciąga się piękny widok na Willę Tugendhat.
Nieco dalej znajduje się Willa Stiassni, zbudowana dla zamożnego przemysłowca Alfreda Stiassnego. Ta luksusowa rezydencja z lat 20. XX wieku otoczona jest rozległym parkiem. Podczas zwiedzania można zobaczyć reprezentacyjne wnętrza, prywatne apartamenty oraz poznać dramatyczne losy właścicieli, zmuszonych do emigracji po zajęciu Czechosłowacji przez hitlerowskie Niemcy.
Warto odwiedzić także Willę Arnolda, jedną z najstarszych zachowanych willi mieszczańskich w tej części Brna. Po gruntownej renowacji stała się centrum prezentującym historię słynnych sąsiednich rezydencji oraz rozwój architektury miasta.
Miłośników nieco bardziej malowniczej architektury zainteresuje Willa Jurkoviča, zaprojektowana przez słowackiego architekta Dušana Jurkoviča. W odróżnieniu od surowego modernizmu Miesa van der Rohe, budynek zachwyca inspiracjami ludową architekturą Karpat, bogatymi detalami i kolorystyką. To doskonały przykład tego, jak różnorodne były kierunki architektoniczne początku XX wieku.
Podziemne katedry – zabytkowe zbiorniki wodne na Žlutým kopcu
Jedną z najciekawszych atrakcji Brna są udostępnione do zwiedzania monumentalne podziemne zbiorniki wodne na wzgórzu Žlutý kopec. Powstały pod koniec XIX wieku jako część nowoczesnego systemu wodociągowego miasta. Ich zadaniem było magazynowanie oczyszczonej wody doprowadzanej z ujęć poza Brnem oraz utrzymywanie odpowiedniego ciśnienia w miejskiej sieci.
Kompleks tworzą trzy ogromne podziemne hale wsparte dziesiątkami ceglanych filarów. Wysokie sklepienia, rytmicznie ustawione kolumny i odbijające światło tafle wody tworzą niezwykłą scenerię, przypominającą podziemne katedry lub historyczne cysterny znane z miast basenu Morza Śródziemnego. Nic dziwnego, że miejsce szybko stało się jedną z największych atrakcji turystycznych Brna i ulubionym obiektem fotografów.
Podczas zwiedzania przewodnicy opowiadają o rozwoju miejskich wodociągów, XIX-wiecznych rozwiązaniach inżynieryjnych oraz codziennym funkcjonowaniu systemu zaopatrującego mieszkańców w wodę pitną. Dzięki nowoczesnej aranżacji można zobaczyć nie tylko imponującą architekturę przemysłową, ale również poznać historię rozwoju miasta od strony jego technicznej infrastruktury.
Brno udowadnia, że architektura to nie tylko pałace i kościoły. Równie fascynujące mogą być modernistyczne wille, przemysłowe budowle czy ukryte pod ziemią obiekty inżynierskie. To właśnie takie miejsca sprawiają, że stolica Moraw coraz częściej trafia na listę najciekawszych europejskich miast dla miłośników architektury, historii i technik
Przeciwatomowy schron
Jedną z najbardziej niezwykłych atrakcji miasta jest schron przeciwatomowy 10-Z, zbudowany pod centrum Brna w latach pięćdziesiątych XX wieku. Mógł pomieścić kilkaset osób na wypadek wojny atomowej.
Podczas zwiedzania można zobaczyć sale operacyjne, pomieszczenia techniczne, systemy filtrowania powietrza, magazyny żywności i miejsca noclegowe przygotowane na życie pod ziemią przez wiele dni. To fascynująca lekcja historii zimnej wojny.
Zdjęcia autora
