W gmachu Podchorążówki – w XIX w. mieściła się w nim Szkoła Podchorążych Piechoty z którego w nocy z 29 na 30 listopada 1830 roku wyruszyli na pobliski Belweder inicjatorzy Powstania Listopadowego, a obecnie odbywają się wystawy czasowe, otwarta została dzisiaj na 4 miesiące – do 15 listopada br. dla publiczności wystawa „Nabiści – Prorocy nowej sztuki”.
Poprzedziła ją wczoraj konferencja prasowa i kuratorskie przedpremierowe oprowadzanie ekspozycyjne dla przedstawicieli mediów. Wystawę uroczyście otworzyli: dr Marianna Otmianowska, dyrektorka Muzeum Łazienki Królewskie; Jego Ekscelencja Étienne de Poncins, ambasador Francji w Polsce; Izabela Kruk, dyrektorka Biura Komunikacji Sponsoringowej ORLEN; kuratorzy wystawy dr Ewa Bobrowska i Jean-Rene Salliard oraz Leïla Jarbouai, główna kuratorka malarstwa i grafiki w Musée d’Orsay w Paryżu.
Na wystawie można obejrzeć ponad 90 dzieł malarstwa, rysunku i grafiki autorstwa artystów, którzy pod koniec XIX wieku stworzyli we Francji nowy ruch w sztuce – odrzucający tradycyjną rolę malarstwa jako czegoś, co wiernie odwzorowuje otaczający nas świat. Są wśród nich m.in. obrazy takich mistrzów, jak Maurice Denis, Paul Ranson i Paul Sérusier. Prace pochodzą przede wszystkim ze zbiorów Musée d’Orsay, w tym uważana za ikoniczną dla tego ruchu – obraz jednego z założycieli ruchu Maurice’a Denisa pt. Plama słońca na tarasie, dzieło niezwykle nowoczesne, ukazujące, jak rewolucyjnym ruchem byli nabiści.
Według nabistów malarstwo nie powinno już jedynie naśladować rzeczywistości, ale poprzez kształty i kolory wyrażać emocje i wewnętrzne wizje artysty. Nabiści w szczególny sposób wyciągnęli wnioski z poszukiwań Paula Gauguina, tworząc dzieła silnie oddziałujące barwą, formą, dekoracyjnym charakterem. Byli ruchem bardzo nowoczesnym, a równocześnie tajemniczym, o czym najlepiej świadczy ich nazwa. „Nabi” to po arabsku i hebrajsku „prorok”, stąd też tytuł ekspozycji. Głoszone przez nabistów hasła, znalazły kontynuację w awangardowych ruchach początku XX wieku.
Większość prac nabistów prezentowanych na wystawie w Muzeum Łazienki Królewskie nigdy wcześniej nie była pokazywana w Polsce. Są to przede wszystkim obrazy ze zbiorów Musée d’Orsay, w tym uważany za jedna z prac ikonicznych dla tego ruchu – obraz jednego z założycieli ruchu Maurice’a Denisa pt. Plama słońca na tarasie. Dzieło niezwykle nowoczesne, ukazujące, jak rewolucyjnym ruchem byli nabiści. Na wystawie znajdują się także prace wypożyczone z innych muzeów francuskich oraz szwajcarskich, holenderskich, węgierskich i polskich. Część pochodzi ze zbiorów prywatnych, możliwość zobaczenia ich jest więc wyjątkowa. Wśród autorów prezentowanych dzieł, oprócz wspomnianego już Maurice’a Denisa, znajdą się:
Paul Sérusier, Édouard Vuillard, Paul-Élie Ranson, Pierre Bonnard, József Rippl-Rónai, Ker-Xavier Roussel, Félix Vallotton, Louis Marcoussis, Mela Muter – polska malarka pochodzenia żydowskiego oraz Georges Lacombe. A także inni artyści polscy czerpiący w poszukiwaniu nowoczesności inspiracje od nabistów: Stanisław Wyspiański, który zetknął się z nimi podczas pobytu w Paryżu w latach 1891-1894 oraz: Władysław Ślewiński, Marian Wawrzeniecki, Edward Okuń, Jan (Jean) Mirosław Peske (Peské, Peszke), Witold Wojtkiewicz, Wacław Żaboklicki, Karol Frycz, Bolesław Biegas, Henryk Hayden, Jan Rubczak oraz Eugeniusz Zak. Z wystawionych obrazów Wyspiańskiego zauważyłem dwa namalowane przez niego portrety.
Nabiści byli grupą artystyczną działającą we Francji w latach 1888–1899, a jej twórcami Paul Sérusier i Maurice’a Denis, członkami zaś kilku studentów działającej w Paryżu prywatnej szkoły artystycznej Académie Julian domagających się radykalnej odnowy sztuki. Twórcy przyjęli nazwę „nabiści” zaproponowaną przez lekarza, poetę i intelektualistę Henriego Cazalisa (1840-1909) pochodzącą od hebrajskiego słowa nabis, które w językach hebrajskim i arabskim oznacza proroków lub oświeconych. Odzwierciedlała ona ambicję młodych malarzy, połączonych silnymi więzami przyjaźni, którzy widzieli w sobie proroków nowej sztuki.
Zainspirowani twórczością Paula Gauguina uważali, że malarstwo nie może ograniczać się do naśladowania rzeczywistości. W latach 1888–1900 Paul Sérusier, Maurice Denis, Pierre Bonnard, Édouard Vuillard, Félix Vallotton wraz z kolegami wypracowali nowy język obrazowania. Był to nie tylko styl, ale prawdziwa filozofia sztuki, oparta na subiektywizmie, sugestii, znaczeniu aspektu dekoracyjnego i włączaniu sztuki w życie codzienne. Za manifest artystyczny tego kierunku uważany jest artykuł M. Denisa z 1890 pt. Definicja neotradycjonizmu opublikowany w piśmie Art et Critique (Sztuka i Krytyka) (Art et Critique).
W swoim programie artystycznym nabiści zauważyli, że w sztuce rzeczywistość ulega podwójnej deformacji: subiektywnej – ukazującej indywidualne uczucia twórcy i obiektywnej – łączącej w sobie poszukiwania artystyczne. Interesowali się muzyką, literaturą, filozofią, religiami świata. Inspirowali się sztuką Lautreca, Gauguina, Moreau, symbolizmu i prerafaelitów. Swoje obrazy pokazywali m.in. na wystawach Związku Artystów Niezależnych, w galerii Le Barc de Boutteville. Ostatnia wystawa tej grupy odbyła się w marcu 1899.
Ich malarstwo charakteryzuje zazwyczaj głęboki koloryt, płaskość plamy barwnej, wyraźny kontur i dekoracyjność. Odrzucali zasady malarstwa akademickiego gdyż uważali je za sztuczne i przesadnie odtwarzające pejzaże natury. Jako grupa istnieli bardzo krótko, a ich rola w dziejach sztuki była nieporównywalnie mniejsza niż np. impresjonistów. Stanowili jednak znaczącą inspirację i mieli duży wpływ artystyczny na twórczość takich malarzy, jak Henry Matisse, Balthusa, Wassila Kandinsky’ego, Pieta Mondriana i naszego Józefa Marię Czapskiego czy kubistów. W Polsce idee nabizmu wywarły szczególnie silny wpływ na artystów spod znaku krakowskiego ugrupowania „Sztuka”.
Kuratorami wystawy są Jean-René Saillard oraz dr Ewa Bobrowska, którzy oprowadzali po ekspozycji przedstawicieli mediów. Z okazji tej wystawy Muzeum Łazienki Królewskie wydało dwujęzyczną (polsko – angielską) książkę pod naukową redakcją dr Ewy Bobrowskiej: „Nabiści, prorocy nowej sztuki”. A także folder pod tym samym tytułem z dodatkiem „Sekrety barw” z zadaniami konkursowymi dla zwiedzających, Ponadto audio przewodnik.
Więcej informacji na temat tej wystawy oraz innych propozycji dla zwiedzających znaleźć można na stronie Muzeum Łazienki Królewskie: https://www.lazienki-krolewskie.pl/pl/wydarzenia/nabisci-prorocy-nowej-sztuki
Zdjęcia autora
