Tegoroczną Stolicą Kultury jest słowacki Trenczyn, a w 2029 roku będzie nasz Lublin. Oba miasta współpracuję ze sobą na tym polu. O atrakcjach Trenczyna pisaliśmy w końcu ubiegłego i w br. kilkakrotnie. Teksty te są nadal do przeczytania na naszych łamach. Słowacka ESK 2026 znajduje się na ostatniej prostej do finiszu.
Podsumowanie dotychczasowego dorobku oraz plany na końcówkę miasto przedstawiło na konferencji prasowej, na której zapraszało polskich gości, w Instytucie Słowackim w Warszawie, wspólnie z Lublinem, który już rozpoczął przygotowania do jego europejskiej stołeczności. Otworzyli ją: Dyrektor Centrum Turystyki Słowackiej w Polsce będącego głównym jej organizatorem, Martin Pavlik; nowy, od września br., Dyrektor Instytutu Słowackiego w Warszawie Adrián Kromka i Sekretarz Ambasady Słowacji w Warszawie Martin Zimmerman.
Mocne akordy w końcówce Roku
Trenczyn, piękne, zabytkowe słowackie miasto leży u stóp malowniczego zamku nad brzegiem rzeki Wag. Odwiedzającym je oferuje nie tylko bogaty międzynarodowy program kulturalny, ale także możliwość doświadczenia wyjątkowej atmosfery, w której kultura jest obecna na co dzień. To samo już za trzy lata czeka polski Lublin.
„Przed nami ostatnie miesiące Europejskiej Stolicy Kultury. Jednak absolutnie nie traktujemy ich jako powolnego wygaszania programu. Wręcz przeciwnie – końcówka roku to jeden z najmocniejszych akcentów całorocznego, którą przedstawił Martin Mojžiš, menedżer ds. wymiaru europejskiego i relacji międzynarodowych Trenczyn 2026. Uczestnik przedstawicieli słowackiej delegacji podczas otwarcia konferencji.
Do Trenczyna przyjeżdżają wybitne osobowości międzynarodowej sceny artystycznej. Przed nami również wiele projektów łączących sztukę z tematami, którymi żyją dziś miasta w całej Europie. Z Polski do Trenczyna jest blisko, a do końca roku nie brakuje powodów, by przyjechać i na własne oczy przekonać się, jak wygląda Europejska Stolica Kultury.
Wystawy
Jednym z powodów, dla których warto odwiedzić Trenczyn, są dwie międzynarodowe wystawy prezentowane w odrestaurowanym niedawno Domu Żupnym. Ekspozycja „Glokalna równość i gościnność (nieaktualne idee?)” gromadzi i prezentuje prace zagranicznych artystek i artystów reagujących na wyzwania związane z nierównościami społecznymi, migracją, napięciami geopolitycznymi, solidarnością czy pojęciem gościnności.
Silną reprezentację ma na niej również polska scena artystyczna – w tym Border Emergency Collective, łączący praktykę aktywistyczną z architekturą i filmem oraz Artur Żmijewski ze stworzoną specjalnie dla tej przestrzeni instalacją, odnoszącą się do kryzysu uchodźczego w Polsce na początku obecnej dekady.
Druga z wystaw, zatytułowana „Cienka zielona linia”, kieruje uwagę zwiedzających ją w stronę wyzwań środowiskowych – kryzysu klimatycznego, utraty bioróżnorodności, zanieczyszczenia planety oraz sposobu, w jaki na te problemy odpowiada sztuka współczesna. Wśród zaprezentowanych autorek znalazły się polskie artystki Cecylia Malik i Diana Lelonek.
Kultura przywraca życie na ulicach i placach
Praca z przestrzenią publiczną to jeden z filarów programu Trenczyn 2026. Celem projektu jest, aby ulice i miejskie place przestały być jedynie ciągami komunikacyjnymi, lecz ponownie stały się miejscami spotkań, wspólnego spędzania czasu oraz bezpośredniego kontaktu z kulturą. Do tego wątku nawiążą odbywające się w dniach 2–4 listopada międzynarodowe Placemaking Days Trenčín pod hasłem „Jak rośnie zaufanie”.
Wezmą w nim udział eksperci ds. przestrzeni miejskiej, menedżerowie kultury oraz przedstawiciele samorządów i lokalnych społeczności. Dyskusje skupią się na tym, jak przestrzeń publiczna, kultura i partycypacja obywatelska mogą wzmacniać relacje międzyludzkie i budować zaufanie w miastach. Przy tej okazji Trenczyn podzieli się własnymi doświadczeniami zgromadzonymi podczas przygotowań i realizacji programu Europejskiej Stolicy Kultury.
Dni Architektury i Dźwięki Demokracji
Miejską tematykę dopełnią Dni Architektury (1–7 października), poświęcone architekturze, mieszkalnictwu i ich wpływowi na codzienne życie mieszkańców. Kolejną ważną osią programu są Dźwięki Demokracji, które poprzez muzykę, dyskusje, film i pamięć historyczną podejmują tematykę demokracji oraz wartości europejskich.
W ramach tego cyklu 3 października odbędzie się wydarzenie „Jedność”, poświęcone tożsamości i współpracy w Europie, a w dniach 16–17 listopada program „Aksamitna”, nawiązujący do dziedzictwa listopada 1989 roku i przypominający o demokracji jako wartości, o którą należy nieustannie dbać. Finał tegorocznej stołeczności Trenczyna będzie świętem kultury i przekazaniem sztafety.
Zwieńczeniem całego roku stanie się Fiesta Miasta – Finałowy Weekend Trenczyna 2026 w dniach 27–29 listopada. Połączy on sztukę, muzykę, przestrzeń miejską oraz ludzi, którzy przez cały rok współtworzyli ten projekt. Częścią programu będzie m.in. Fiesta most – dawny most kolejowy.
W ramach projektu Trenczyn 2026 przeszedł gruntowną przebudowę i zyskał nową funkcję w przestrzeni publicznej. Jego dwa poziomy mają służyć spotkaniom, wydarzeniom kulturalnym oraz gastronomii. Podczas finałowego weekendu stanie się on nie tylko miejscem wydarzeń, ale i namacalnym przykładem tego, jak Trenczyn 2026 zmienia miejską przestrzeń.
Polski ślad w Trenczynie
Nie zabraknie również symbolicznego przekazania pałeczki portugalskiemu miastu Évora oraz łotewskiej Lipawie – Europejskim Stolicom Kultury 2027. Europejska opowieść będzie kontynuowana w kolejnych miastach i krajach, a w 2029 roku jej częścią stanie się, jak już wspomnieliśmy, polski Lublin.
„Cieszymy się, że możemy czerpać inspirację z doświadczeń Trenczyna oraz innych Europejskich Stolic Kultury, rozwijając jednocześnie naszą własną opowieść, zakorzenioną w naszym mieście i jego społecznościach” – mówiła Małgorzata Drozd-Domaciuk, kierowniczka Działu Komunikacji i Marketingu, Lublin 2029.
W ramach programu Trenczyn 2026 przez cały rok swoją twórczość prezentowali polscy artyści. Światowej sławy polsko-amerykański twórca Krzysztof Wodiczko stworzył dla Trenczyna dzieło site-specific zatytułowane „Wieża Miejska opowiada”. Monumentalna wideo projekcja wykorzystała historyczną Wieżę Miejską jako przestrzeń prezentacji głosów mieszkańców – ich doświadczeń, obaw, nadziei i wizji przyszłości.
Rok, w którym kultura zawładnęła miastem
Rok Europejskiej Stolicy Kultury Trenczyn zainaugurował w lutym 2026 roku wielkim weekendem otwarcia. W kolejnych miesiącach program wielokrotnie wychodził poza mury instytucji kulturalnych – trafił na ulice, do przestrzeni publicznych, poszczególnych dzielnic oraz całego regionu trenczyńskiego. Połączył międzynarodową sztukę, festiwale, muzykę, teatr i architekturę z tematyką ekologiczną, rozwojem przestrzeni miejskiej oraz aktywizacją mieszkańców.
Jednym z przykładów takich działań jest projekt Żywe Sąsiedztwa, którego celem było wsparcie życia kulturalnego i społecznego w dzielnicach poprzez zaangażowanie mieszkańców nie tylko jako odbiorców, ale i współtwórców programu. Końcówka roku nie będzie więc jedynie puentą dla programu kulturalnego, lecz także początkiem okresu, który pokaże, co z dziedzictwa Europejskiej Stolicy Kultury pozostanie w mieście na stałe.
Trenczyn 2026 – Europejska Stolica Kultury
W 2026 roku Trenczyn – wspólnie z fińskim Oulu – dzierży tytuł Europejskiej Stolicy Kultury. Projekt Trenczyn 2026 łączy międzynarodowy program artystyczny z długofalowym rozwojem miasta i regionu, infrastruktury kulturalnej, przestrzeni publicznej, lokalnych społeczności oraz rodzimej sceny kulturalnej i kreatywnej.
ESK jest inicjatywą Unii Europejskiej, która od 1985 roku podkreśla bogactwo i różnorodność kulturową miast Europy, wspiera międzynarodową współpracę oraz wykorzystuje kulturę jako impuls do ich trwałego rozwoju.
Program końcówki ESK Trenczyn 2026 przedstawił Martin Mojžiš. Zaś obszerną multimedialną prezentację Považia, naddunajskiego regionu Słowacji, sąsiadującego z Trenczynem i też objętego programem, Iveta Niňjanová. Projekt Trenczyn 2026 finansowo wspierają miasto Trenczyn, Samorząd Kraju Trenczyńskiego oraz Ministerstwo Kultury Republiki Słowackiej. Partnerem projektu jest Unia Europejska.
Co zapowiada Lublin 2029?
Zapowiedź programu Europejskiej Stolicy Kultury Lublin 2009 przedstawiła, również w formule multimedialnej, Małgorzata Drozd-Domaciuk, kierowniczka Działu Komunikacji i Marketingu ESK Lublin 2029. Podkreśliła, że jest on przygotowywany wspólnie z mieszkankami i mieszkańcami. Naszym naczelnym celem, podkreśliła, jest aby Lublin stał się miejscem, które zachwyca, angażuje i zostaje w pamięci zarówno mieszkańców jak i jego gości.
Wspomniała o 7 wiekach jego historii na skrzyżowaniu dróg łączących Wschód z Zachodem, Unii Lubelskiej, miejscu spotkania ludzi różnych kultur, narodowości, języków i religii. To właśnie ta wielowiekowa historia stanowić będzie podstawę programu rocznej stołeczności kultury. Z trzema głównymi celami i kierunkami.
Granice – Wspólnota – Habitat
Granice – eksplorować będziemy granice pamięci, badać obszary przygraniczne i pytać o granice w sztuce. Habitat – troszczyć się o holistyczne rozumienie człowieka. Odbudowywać nasze więzi z naturą, budować zdrowe środowisko cyfrowe i dbać o jakość życia.
Wspólnota – łączyć mieszkańców, lokalne wspólnoty i cały region aby wspólnie celebrować ROK ESK, świętować powiększenie Unii Europejskiej i rozmawiać o przyszłości. Czyli łączyć to, co zostało zerwane. Przekraczać granice artystyczne, mentalne i geopolityczne oraz odważnie mierzyć się trudną pamięcią.
Habitat: troszczyć o otoczenie człowieka i jego relacje z naturą, dobrostan, zdrowie cyfrowe i jakość wspólnego życia. Odbudowywać więzi społeczne, celebrować różnorodności i tworzyć nowe połączenia w Lublinie, regionie i Europie. Ważnym źródłem programu stanie się ponad 3000 marzeń i pomysłów mieszkańców.
Bogaty program na 12 miesięcy i ruch turystyczny
Program podzielony na 12 miesięcy i główne tematy: Wielkie Otwarcie, Muzyka współczesna w strefie przygranicznej, Wielka wystawa Europy prowincjonalnej, Taniec współczesny ze wsparciem Ukrainy, Wielkie parady wokół przyrody, Campus Teatralny, Tysiące Sztukmistrzów, Europejski Campus Studencki, Teatr Re:Union, Sztuki wizualne z Białoruskim Resume, Wielki Final.
Program ten będzie realizowany w całym mieście, także poza jego centrum z działaniami sąsiedzkimi i pozaeuropejskimi. Prelegentka przedstawiła również sytuację w dziedzinie turystyki, bo jednym z celów ESK jest zwiększenie jego ruchu. W 2025 roku Lublin odwiedziło 2,2 mln gości – o 14% więcej niż w poprzednim. A w I połowie 2026 r. 1,35 mln – 4% więcej niż w ubiegłym.
W br. najliczniej odwiedzają Lublin goście z Wielkiej Brytanii – 15.182, Ukrainy – 14.547, Izraela – 9685, Niemiec – 8858, Włoch – 4817, USA – 4763, Holandii – 3229 i Białorusi – 2952. Z ciekawostek: Lublin to jedno z 3 miast w Polsce z komunikacją trolejbusową, planem filmowym dla ponad 100 produkcji, ważny ośrodek sportowy z 10 drużynami rywalizującymi w najwyższych klasach i sukcesami olimpijskimi Aleksandry Mirosław i Julii Szeremety. A także Członek ECoC Family – Europejskiej Rodziny Miast,
Zdjęcia i reprodukcje Cezary Rudziński
