WARSZAWA: KABARETY I REWIE DWUDZIESTOLECIA

W Muzeum Karykatury w Warszawie przy ul. Koziej 11 otwarta została, pod tytułem „NIE TYLKO NÓŻKI !”, szalenie ciekawa wystawa prezentująca kabarety i rewie dwudziestolecia międzywojennego w Polsce. Jest to pierwsza w nim impreza w tym roku, w którym przypada zarówno 100-lecie Odzyskania Niepodległości, jak i 40-lecie tego muzeum. Powstało ono bowiem w 1978 roku z inicjatywy wybitnego artysty grafika i satyryka Eryka Lipińskiego (1908-1991), który został jego pierwszym dyrektorem.

Początkowo było ono oddziałem warszawskiego Muzeum Literatury, obecnie jest samodzielne, nosi imię swojego założyciela i od 1983 r. ma własną siedzibę w dawnej klasycystycznej oranżerii Pałacu Prymasowskiego. Na wystawie zgromadzono dziesiątki satyrycznych rysunków i karykatur nie tylko z lat 1918-1939, lecz od początku XX wieku. Pochodzą one zarówno ze zbiorów własnych muzeum, jak i wypożyczone zostały z innych placówek muzealnych.

 

Integralną częścią ekspozycji, co podkreśliła dyrektor muzeum Elżbieta Laskowska otwierając wystawę, i kanwą narracji jest literatura: fragmenty tekstów wierszy, piosenek i utworów kabaretowych, w tym wielu wybitnych autorów, że wspomnę Juliana Tuwima, Mariana Hemara, czy Andrzeja Własta, wybrane według klucza odniesień do rzeczywistości społecznej, obyczajowej, kulturalnej i politycznej.

Z popularnej rozrywki, którą zawsze był kabaret i rewia, akcenty przeniesione zostały na satyryczny aspekt działalności twórców kabaretowych. Pozwala to wydobyć niezauważane wcześniej walory tekstów słuchanych nie ze scen teatralnych, lecz „scenek” o „nadscenek”. Do tego nawiązuje tytuł wystawy :”Nie tylko nóżki !” zrywając, jak napisano w informacji o wystawie i jej treści, z której korzystam, umieszczonej na jednej ze ścian muzeum, z infantylizacją kabaretu i rewii oraz niesprawiedliwą oceną jakości kabaretowej „produkcji”.

Wachlarz tematów, które brali na warsztat autorzy piosenek i wierszyków obejmował frywolne żarty, komentarze na temat kobiecej urody, mody i charakterów reprezentantek płci pięknej. A także kawiarniane flirty, plotki i ploteczki, podboje dansingowe, burzliwe romanse, marzenia o sławie i pieniądzach, jak również celne spostrzeżenia na temat przemian obyczajowych, życia codziennego, problemów rodzinnych, biedy, życia ulicy, patologii społecznych oraz polityki zarówno krajowej jak i zagranicznej.

W tym zjawiska antysemityzmu – i dodam do tego tekstu informacji o wystawie, bo i je uwzględniowo – także, w latach 30-tych, nacjonalizmu i faszyzmu. Wątki te znajdowały odzwierciedlenie zarówno w rysunkach satyrycznych publikowanych, lub nie, w prasie. A także w tekstach, służąc wspólnie za zwierciadło epoki. Na wystawie prezentowane jest szerokie gremium znakomitych przedstawicieli tego gatunku, że wspomnę m.in. Jerzego Zarubę, Eryka Lipińskiego, Mendla Reifa czy „Ha-Gę”.

Przypomina ona – także ich zdjęciami oraz filmami i piosenkami z tamtych czasów – najważniejszych aktorów kabaretowych tamtej epoki. M.in. Eugeniusza Bodo, Mirę Zimińską, Zulę Pogorzelską, Hanke Ordonównę, Adolfa Dymszę, Lodę Halamę, Fryderyka Járosy’ego, czy „Lopka” – Kazimierza Krukowskiego. Obejrzeć można też fragmenty trzech międzywojennych filmów oraz najciekawsze projekty okładek nut i programów kabaretowych.

Przeczytać zaś recenzje prasowe, m.in. Tadeusza Boya-Żeleńskiego oraz teksty parodystyczne i auto parodystyczne. Otwierając wystawę, czego kulminacją było tradycyjne przekłuwanie balonów, pani dyrektor wymieniła patronów wystawy oraz jej licznych partnerów i osoby, dzięki pomocy których mogła się ona odbyć z tak obfitymi i ciekawymi eksponatami. Licznie zgromadzeni goście zaproszeni na uroczyste otwarcie wystawy, oglądali ją, czytając również mnóstwo wyeksponowanych tekstów, z dużym zainteresowaniem.

Znakomitym pomysłem było wydanie świetnie opracowanego merytorycznie i graficznie oraz wspaniale wydanego przez Drukarnię Naukowa PWN we Wrocławiu, katalogu wystawowego w formie i objętości dużego albumu. (ISBN 978-83-87994-13-6). Wystawa przeminie, chociaż czynna będzie dosyć długo – do czerwca, a ten album pozostanie w bibliotekach i zbiorach prywatnych.

Zawiera on więcej tekstów i chyba także ilustracji, niż można obejrzeć na wystawie. Na ponad 170 stronach znajdują się w nim dwie części zasadnicze. W pierwszej, poza wstępem dyr. Elżbiety Laskowskiej oraz prezentacją koncepcji wystawy i jej katalogu, znajdują się ważkie, obszerne – kilku – kilkunastostronicowe – bogato ilustrowane rysunkami i zdjęciami oraz cytatami tekstów, opracowania. Tejże autorki „Nie tylko… kabaret !”.

Ponadto „Kultura kabaretowa w dwudziestoleciu. Prasa, radio i przemysł fonograficzny” Doroty Fox. „Gwiazdy i bohaterki. Kobiety w międzywojennym kabarecie” Piotra Kułaka. „Frontem do dam, czyli kobieta w dwudziestoleciu, w sześciu odsłonach z perspektywy ówczesnej literatury i sztuki zaangażowanej” Anny Manickiej oraz „Heil Life”, czyli brunatnienie rzeczywistości” Karoliny Prymlewicz.

Część druga, katalogowa, zatytułowana „Zatem śmiejmy się z nimi! „Kto wie, czy świat potrwa jeszcze trzy tygodnie”, to kilkanaście rozdzialików tematycznych , z dobrze opisanymi ilustracjami połączonymi z dobranymi do nich tekstami. „Cała Warszawa”, „Melodia Warszawy”, „Ach, co za nogi”. I kolejne rozdziały” „Ona ma coś” z tekstami piosenek: „Ostatnia dziewica”, „Przygoda z kelnerką” i „Pokoik na Hożej”.

I następne: „Zdemaskowanie piosenki”, „Statystka z Hollywood”, „La garçonne”, „Genesis”, „Ballada o plugawej rodzinie i jej świętym synu”, „Bunt nudystów”, „Ballada”, „Parademarsch” i „Ten wąsik”. Każdy z kilkoma – kilkunastoma dobranymi tekstami i rysunkami.

Od początkowo frywolnych, po przypominające czym skończyło się międzywojenne XX-lecie.

Dodać do tego trzeba Źródła tekstów i wybór tekstów Parodii, Autoparodii i Recenzji. Naprawdę wspaniała pozycja wydawnicza nie tylko dla miłośników kabaretu i satyry. Autorką koncepcji i realizacji tego katalogu są: Karolina Prymlewicz i Piotr Kułak. Opracowania graficznego, a także plakatu wystawy, Paweł Osial.

 

Zdjęcia autora


Stowarzyszenie Dziennikarzy Podróżników GLOBTROTER

Booking.com