LITWA: NOWE ŻYCIE STARYCH DWORÓW

Wraz ze wzrostem świadomości coraz częściej mówi się o równowadze i życiu w harmonii z otaczającym nas środowiskiem. Zarówno konsumenci, jak i decydenci coraz częściej mówią o produktach, które można poddawać recyklingowi. Tego zrównoważonego stylu życia nie musimy szukać daleko – wystarczy cofnąć się do okresu sprzed rewolucji przemysłowej. W tamtych czasach to dwory były drogowskazami do zrównoważonego postępu, rozwiązań technologicznych oraz trwałej i estetycznej architektury.

   O poszukiwaniu równowagi opowiada Gintaras Karosas, Prezes Stowarzyszenia Litewskich Zamków i Dworów. – Najlepszym przykładem zrównoważonej architektury i projektowania są zespoły dworskie budowane w celu dostosowania do warunków naturalnych. Dwory powstawały z myślą o stworzeniu wygodnej rezydencji do wypoczynku i socjalizacji oraz jako dziedzictwo architektoniczne, a także kulturowe dla przyszłych pokoleń. Obecnie zasada zrównoważonej urbanizacji zakłada również dokładne planowanie budowy nowych budynków zamiast niekontrolowanej zabudowy. Nacisk przenosi się na odnawianie już istniejących budynków, zwłaszcza zabytkowych, w tym na wskrzeszanie dworów. Po okresie niekontrolowanej urbanizacji zaczynamy szukać racjonalnych rozwiązań na rozbudowę miast i umiejętne wykorzystanie tego, co mamy.

   – Zrównoważony rozwój odnosi się także do funkcjonalności. Na system dworski składała się nie tylko rezydencja i obiekty rekreacyjno – rozrywkowe, ale także produkcyjne i użytkowe. Wszystko to było zintegrowane ze środowiskiem naturalnym – przekonuje Gintaras Karosas, dodając, że dwory to liderzy zrównoważonego rozwoju, skupiający również lokalne społeczności.

   Jako przykład dobrej praktyki oraz świadomości i solidarności można podać dwór w Zypliai (lit. Zyplių dvaras) */, który został odbudowany z inicjatywy i staraniem społeczności z miasta Lukšiai, którego to odnowienie zainspirowało do odrodzenia całego miasta. Pierwszą konserwację pałacu przeprowadzili sami mieszkańcy gminy Lukšiai. Przede wszystkim zaaranżowano dworskie stajnie - obecną galerię sztuki. Mieszkańcy gminy we własnym zakresie - szczotkami dokładnie wyczyścili cegły, belki i beton. Później otwarto tam wystawę prac artystów, w której znajduje się ponad 1000 eksponatów. We wskrzeszonym do życia dworze znajdują się też wszystkie zachowane elementy ozdobne, jak autentyczne kafle, pałacowe schody, płytki podłogowe w korytarzach, drzwi, okiennice, piece kaflowe, meble, książki i inne. W opinii G. Karosasa - „Wskrzeszone na nowo kompleksy litewskich dworów uczą nas, jak żyć w zgodzie z naturą”.

   Park dworski Trakų Vokės */ jest doskonałym przykładem „zrównoważonego środowiska”, w którym funkcjonuje nowy standard zachowania i pielęgnacji zieleni - nie tylko sadzi się nowe drzewa, ale także dba o stare, które trzeba często podpierać i wzmacniać, co tworzy autentyczną aurę tego miejsca oraz wpisuje się w jego historię. Przypomina to gospodarkę o obiegu zamkniętym, która jest prawdopodobnie głównym mottem minimalizacji emisji - zachęca się do produkcji, przetwarzania i jak najlepszego wykorzystania produktów. Istnieje potrzeba projektowania rzeczy, które są trwałe, estetyczne, atrakcyjne, jak również funkcjonalne.

   Dach odrestaurowanego dworu Aristavėlė (lit. Aristavėlės dvaras) */ pokryty jest gontem. Okna i drzwi dworku wykonane są z litego drewna według zachowanych detali oraz dostosowane do rysunków planów z poprzednich projektów. Stare okna i drzwi, które nadal nadają się do użytku, zostały odnowione. Piękne schody prowadzą na drugie piętro, które po raz pierwszy użyto dopiero w XIX wieku - wcześniej była to pusta przestrzeń, która służyła jako szczelina powietrzna dla stabilności temperatury i budynku.

   Dwór w Burbiškės (lit. Burbiškio dvaras) */, w który tchnięto obecnie nowe życie, został odrestaurowany według projektu z 1853 roku. Odnowiono autentyczne malowidła na suficie i ścianach, odrestaurowano oryginalne jesionowe drzwi i cenne, zdobione kominki.

   Zachowano autentyczny wystrój wnętrz z XIX wieku - piece pokryte są białymi i przeszklonymi panelami, których odpowiedniki znajdują się w litewskiej rezydencji prezydenckiej, na placu Daukantas. W opinii Gintarasa Karosasa odnawialne źródła energii, ich wydajne wydobycie i wykorzystanie są coraz ważniejszym tematem we współczesnym świecie. – Wraz z rosnącym „głodem” energetycznym poszukuje się coraz to nowych sposobów pozyskiwania energii elektrycznej przyjaznej dla środowiska i ludzi.

   Historycznym przykładem naturalnego źródła energii jest młyn - muzeum dworu w Liubavas (lit. Liubavo dvaras)*/, gdzie oryginalna turbina wodna produkuje ekologiczną „zieloną” energię elektryczną do celów edukacyjnych. – Środowisko dworskie jest najlepszym przykładem życia zgodnego z rytmem przyrody. Dążenie do zrównoważonego życia można odkryć, poznając przeszłość i obecną sytuację dworów. Są to środowisko, atmosfera i krajobrazy, które otaczają niepowtarzalne zespoły powołanych na nowo do życia dworów. W otoczeniu niesamowitych stylów architektonicznych, parków, zbiorników wodnych, wiatraków czy młynów, można dostrzec, że aby żyć w zgodzie z naturą, nie trzeba zanieczyszczać planety często bezwartościowymi nowymi, produktami – podsumowuje swoją wypowiedź Prezes Stowarzyszenia Litewskich Zamków i Dworów.

*/ Od redaktora 1, Zypliai, to dawny dwór Tyszkiewiczów we wsi Tubeliai. 2. Traku Vokes, to polska nazwa Waka Trocka, też b. dwór Tyszkiewiczów. 3. Aristavele, to d. Pałac Arystawów, 4. Burbiskio, to d. pałac Węcławowiczów we wsi Klebowiszki, 5. Liubavas, to dwór Lubawów w Lubawie k. Wilna.

Zdjęcia: materiały prasowe